Noord-Limburgse natuur- en milieuvereniging

Dorpsstraat 8 bus 1, 3990 Peer (Grote Brogel)

Houtkantenbeheer

Wat zijn houtkanten?

foto houtkant 1Houtkanten zijn kleinschalige, halfnatuurlijke, lineaire habitats met een houtige vegetatie in het agrarische landschap. Sommige zijn aangeplant, andere zijn spontaan ontstaan en weer andere zijn een relict van een verdwenen bos. Ze zijn ecologisch essentieel voor vele dieren en planten, die deze groene linten nodig hebben om zich te verplaatsen tussen de natuurgebieden en soms zelfs enkel hier nog de juiste voorwaarden vinden om te overleven. Vroeger werd een houtkant gebruikt voor het hakhout (brandhout), als veevoeder (bladeren en twijgen) of als begrenzing van de percelen of als veekering. Zo werd in de 19de eeuw het netwerk van houtkanten sterk uitgebreid. In de 20ste eeuw echter ondervonden we een sterke achteruitgang van het houtkantennetwerk. Dit heeft o.a. te maken met de intensivering, mechanisering en schaalvergroting van de landbouw. Ook vond er in die jaren een groot aantal illegale, onvergunde kappingen en rooiingen van houtkanten plaats. Er heeft dus zowel een kwantitatieve als kwalitatieve degradatie van het netwerk van houtkanten plaatsgevonden en de ecologische functie van de houtkanten kwam sterk in het gedrang.

Houtkanten juridisch: vergunningen en reglementeringen

Voor het rooien of verwijderen van houtkanten of een deel ervan, gelegen in natuurgebied, agrarisch gebied, vogel- of habitatrichtlijngebieden heb je een natuurvergunning nodig. Ook elke wijzigingen van de vegetatieve ondergroei van de houtkant valt onder dezelfde vergunningsplicht. Werken die onder het normale onderhoud vallen, zijn niet vergunningsplichtig, maar wel strikt gedefinieerd (zie hakhoutbeheer). Je vraagt een natuurvergunning aan op je gemeente, die dan advies vraagt aan de bevoegde Administraties van de Vlaamse overheid (o.a. Agentschap voor Natuur en Bos). Indien in de houtkant hoogstammige bomen voorkomen (1 meter stamomtrek op 1 meter boven het maaiveld), dient er bovendien een stedenbouwkundige vergunning aangevraagd te worden voor het verwijderen of kappen van de boom. Indien er 3 rijen hoogstammige bomen voorkomen, of het gaat om een groep hoogstammige bomen waarvan de breedte van het perceel meer dan 10m is, dan spreken we over een bos en is het Bosdecreet van toepassing. Belangrijk om te vermelden is dat in vele gemeentes ook een gemeentelijke bouwverordening op de beplantingen van kracht is. Deze reglementen geven een extra bescherming aan o.a. houtkanten en zijn een verstrenging van de algemene reglementering.

Houtkantenbeheer

Het beleid heeft gelukkig gereageerd op het grote aantal klachten dat onder andere door Werkgroep Isis werd geformuleerd. Het heeft maatregelen genomen om de degradatie van het houtkantennetwerk stop te zetten en werk te maken van de wederopbouw ervan. De doelstelling die de overheid hierbij vooropstelt luidt: “Duurzaam behoud en herstel van het netwerk van houtkanten, zowel kwantitatief als kwalitatief”. De gemeentes stimuleerden deze evolutie via het mogelijk maken van beheersovereenkomsten met landbouwers. Dit was een goed initiatief en betekende het begin van een kenterende, positieve evolutie. Enkele jaren geleden werden deze overeenkomsten meer gestructureerd, doordat deze overgenomen werden door de VLM (Vlaams LandMaatschappij). De VLM sluit over geheel Vlaanderen beheersovereenkomsten af met landbouwers voor natuurvriendelijk beheer van hun gronden. Het gaat dan niet enkel over houtkantenbeheer, maar bijvoorbeeld ook over weidevogelbeheer (verantwoord beweiden en maaien van grasland), perceelsrandenbeheer en poelenbeheer. Eén van de mogelijke overeenkomsten betreft de aanplant en/of het onderhoud van een houtkant op gemeente-eigendom, grenzend aan de percelen van de eigenaar.

Hakhoutbeheer

Het normale onderhoud (hakhoutbeheer) is niet vergunningsplichtig en wordt beschreven in de Code van goede natuurpraktijk, onderdeel van Vlaamse omzendbrief van 3 november 1998. Meer informatie over deze onderwerpen vindt u bij VLM (www.vlm.be)